THADOU NAM
February 4, 2025 at 12:05 PM
*THADOU HON IPI DINGA KUKI ADALHAH UHI TAM?*
Tulai hin thil hetlou leh hettoh lou jeh in kihetthem louna tamtah aum tan, thudih helou hon ahetna diu leh ahetthemna diu chuleh ahetchetna diuva hiche Article hi kijih ahi. Thadou le Kuki hi iti kiboi thei ham? Koi jeh a boina hung sohdoh a, tuni chan a boina hi um jing ham? Mi tamtah adeh a Khangthah tamtah in thubul (root cause) ahettoh lou jeh uvin boina khohse cheh ahi.
Thadou hi Pathen in Nam khat a asem ahi tihi kinelna bei a thudih ahi. Thadou minam hohi Manipur Thinglhang gamsunga hi hetphah lou khanga pat ana cheng ahi taove. Hiche phatlai a chu Thadou Nam miho chenna Thinglhang gam chu Manipur ana kiti lou ahi. British ten vai ahinpoh phat uva amaho vaihomna kitupna dinga (administrative convenience) Manipur Phaicham leh Thinglhang (Valley and Hills) atiuva Manipur gamsunga ana simtha ahi. Thadou Nam miho chu achennao gamsunga kho khat apat kho khat a kichon le ahijeh uva, Wikipedia a hitin akisunne, "Thadou people migrated to Manipur from upper Burma and Lushai Hill in 1666 during the reign of King Paikhomba". India in chamlhatna ahin mu jouva Thadou Nam miho chu India Government in Schedule Tribe list sunga Tribe khat a recognised anabol ahi. Kuki kisei patna hi Wikipedia a hitin akisun ne,"The term "kuki" first appeared in Rawlins in 1787 as "Cuci's, or Mountainers of Tipra", Koi hohi Kuki hiu va ham? Hitin asei kitne, The Kukis are an ethnic group of Southeast Asian people who live in the hills of the North-Eastern states of India, as well as parts of Myanmar and Bangladesh. They are also known by other names, including Lushai, Darlongs, Rokhums, and Chins. Hiche ho akon a jong Thadou le Kuki hi mehbehna ding imacha umlou ahi. Thadou hi Chibing (tribe) khat ahin Kuki jong hi Tribe khat ahi.
Tulai a Kuki fanatics kitiho hin Thadou ipi ham Kuki ipi ham helou leh hetum tal lou ahivanga kichihsah, hechen lou, he nomlou ho ahi dehset uve. Thadou hin distinct language (pao), Culture and Custom (chondan, khandan), clothes, attires, song (la) nei ahi. Thadou hi specific, particular tribe min ahi. Thadou chondan khandan ho Kuki chondan khandan a gel a, Thadou pon Saipikhup, Thangnang, Mangvom etc Kuki pon a gel hon agelkhel u, abolkhel u, apom khel u ahi.
Ahileh itih lai a Thadou le Kuki hung kiseimat a boina hung umdoh ham tihi kholdoh ngai ahi. Boina hin pandoh hi Rev. Tongkhojang Lunkim @ T.Lunkim ahi. Ahung kipatdan chu Phung le chang, u-pat neojo ahin ngolpi jeh a hung sohdoh ahi. Ama hin geneology (guinu thu) che dung jui in Thadou hi Lunkim sang a neojo ahin itih Lunkim pa chu Thadou kahi thei ding ham ahinti ahi. Reverand khat phung le chang angolpi jeng jong hi dihlou ahin Danpo a koi thei ahi. Ama phunggui kisutdan khu Lunkim le ama son le pah jouse hohi Tuiso get te chanu chilhah kahiu vin, Mujin kheh a hing galkai ka hiuvin, Lunkim sanga tahjo leh upa jo koima umlou ahi ati ahi. Titus 3:9 chun geneology (khaggui thu a kinel baotam naho hin kikang sen, panna bei ahi ati). Reverend pun hena keokouva phung le chang thu angol pi a hichanna eisuh boi uva eisuh genthei u ahi, society a kachinge tihon ibol a hiche hi kimu mosah uva, geldoh louva um uva mosah ding pa mosah louva Thadou amosah uham? Thadou tribe sung suse le Kuki suneo Rev. Tongkhojang Lunkim ahi tihi ihetcheh diuva hung kiphong ahi. Bible le penpa Phungthu, Changthu a ahung ngol tah jeh a Thadou Nam sung asuh chatvai seh hilouva Kuki jong adinna ding plateform a adinsah lou ahitai. Government in Thadou hi upat neojo thu a tribe a recognised abol ahipon distinctive characteristic anei jeh a, tribe khat hina requirement aneijeh a, tribe a recognised abol ahi. *Pu leh Pate ho seidan in 1956 kum a Thadou tribe kibol chun koima adeilou, aphun jong aum poi, Rev. T. Lunkim jong ana umtai, ahin adeilouna thu imacha ana seipoi atiuve.*
Kuki Baptist Convention in tahsan tah a Bible Thadou Paova ahin lesah uleh, aledoh jouva aman guhthim a IN THADOU ti ding chu IN KUKI ahinti phat a boina hung peng ahi. Thadou Pao, chondan, khandan, pon leh nih ahin chu pan a aban banna boina hung um toutou ahi. Pao thuhi Guwahti High Court chan ana lhung ahi. High Court in expert team ijat vei ham ahin sol ahi. Expert team hon compromise na ding in Thadou-Kuki in thu anatan uvin ahi.
Ahin Rev. T. Lunkim in hiche thutanna jong apom pon Thadou-Kuki Literature Society dehna in Kuki Literature Society aphut in ahin chepi jingin ahi.
Hiche seh chu hilouvin Thadou khelna ding in Any Kuki Tribe (AKT) ahin boipin, sum leh pai, lungthim ngaitona tamtah ahin sengin, Thadou Tribe Council in opposed anabol jeh in ana lolhing theipoi. Ahin 1999 in Pu Holkhomang Haokip MP ahung kai in Rev. T. Lunkim in ahin kichoh doh in, alangkhat a Pu PS Haokip, Thadou konna, penna ima helou pa jong hitima chun ahin kichoh doh in, AKT chu Parliament a pohlut ahung hin 2003 in ST list in ahung sohdoh tai. AKT ahung pot doh apat chun Kuki chu tribe khat ahung hitan, Kuki Tribe Council jong ahung kiphut doh tai.
Thadou lamkai leh mipin ana dei uleh ana lhangsap uchu Thadou Pao anu pao (mother tongue) a nei jousen Thadou hi Tribe in pom cheh utin, Kuki chu kikhaikhomna min (Nomenclature) in mang ute kiti ahi. Hiche proposal chu Rev. T. Lunkim in apom pon, Kuki pao, Kuki Nam pon etc. muntinna adin dohna jouse a, thilong chung, hou in sung kisan a athuseina jouse a alhangsap in, Kuki Inpi, KSO, leh Kuki min a CSO um jouse ahin kichohdoh kit in ahin ki thujon ama nung ahin kijui sahtai. CSO ho seh hilou vin KNO jeng jong ahin kichohdoh in ahin thujon anung ahin kijuisah kit tai. Thadou dinpi ho hin Rev.Tongkhojang Lunkim chepi Kuki hi alet theilou ding, aboi jing ding hi kimu a, Kuki hi Nomenclature ding ahi, Thadou hi tribe khat bou ahi tihi ana kilhangsap sap ahi. Hinlah Rev. Tongkhojang Lunkim thanga (trap) Kuki CSO ho leh Thingnoimi adeh a KNA, KNO ahung o uva, ahin nung thop phat uva hichan a hi politics hi flop ahitai. Kuki kisuh theilou nahi Thadou ngohna ding aum poi.
Thadou dinpi ho thu ana chepi leu chun tuni hin adeh in tuchung Manipur boina hin sister tribes koima Kuki pom nomlou, hi nomlou um ponte. Rev. T. Lunkim le anung jui jousen Kuki nasei teng uleh lentah tah in nasei jiuvin ahinlah natoh u ivet leh Thadou pao mangho bou Kuki natiu vin, sister tribes khatcha jong na jaosah theita pouvin, ipi Kuki ham naboi piu hi akicheh tai. Na tuppi pen u hi Thadou nei le gou lah peh ding, Thadou suh mang ding, Thadou chu Kuki a khel ding tibou na boipiu ahitai. Sister tribes dang koima Kuki ding anomta pouvin, aumta pouve tihi vannoi in ahet ahitai.
Koiman Kuki hi Nomenclature dinga amuthei lou ahitai. Thadou lamkai leh mipin jong Kuki a kinepna ding aumtah lou ahetchet tah jeh a Thadou Students' Association, India (TSA-I) le Thadou Community International (TCI) sunga um jouse hin Kuki kidalha ahitai. Kuki toh kisam kaina kinei lou ahitai.
Thadou in koima thet akinei poi, melma jong akinei poi, nei jong kinei lou ding ahi. Thadou organisation hihen lang individual hijong leh Thadou hi guinu thu a kichepi lou ahi, Linguistic basis & tribe recognition ahina kiche pi ahi.
Tukal Thadou pao, nei le gou hohi, Kuki pao, nei le gou a nasim tah lou diuva hetsah nahiuve. Kuki pao, chon leh khan, thu leh la kisem uvin lang hiuvin, Thadou a vang chuta hih vin. Thadou ten Mizo Nomenclature kilung tohtah a kipom ahitai. Thadou Mizo kahi taove. Social a kigop khomna, kivaipohna hihen lang politics langa tup leh doi hi jong leh Thadou ho chun Mizo min a kitongkhom ding kipang khom ding ahitai.
Ex-TSA leader
😂
👍
❤️
13