සිහින දැකීම සහ අනාගතය සැලසුම් කිරීම: ගැටලුව කුමක්ද? අපිට නිතරම අහන්න ලැබෙන ප්‍රශ්නයක් තමයි, අනාගතය සැලසුම් කිරීම, සිහින දැකීම සහ දෘශ්‍යකරණය (visualization) කිරීම කියන දේවල් වර්තමානයේ ජීවත් වීමට හෝ භාවනාවට බාධාවක්ද කියලා. සමහරු හිතනවා, ලෞකික ඉලක්ක තියෙන කෙනෙකුට මේ මාර්ගය ප්‍රායෝගික නැහැ කියලා. නමුත් ඇත්තටම ගැටලුව තියෙන්නේ සිහින දැකීමේ නොවෙයි, සිහිනය සිහිනයක් බව නොදැනීමේයි. මේක හොඳටම තේරුම් ගන්න පුළුවන් මුරුංගා ගස කතාවෙන්. ඒ කතාවේ ඉන්න පුද්ගලයා ගෙදර ඉස්සරහ තිබුණු මුරුංගා ගහ දිහා බලාගෙන මනෝලෝකයට ඇදී යනවා. මුරුංගා විකුණලා සල්ලි හොයාගෙන, ආයෝජනය කරලා දියුණු වෙලා, අන්තිමට වාහනයක් ගන්න සිහින දකිනවා. එයා ඒ සිහිනය ඇත්තක් කියලා හිතලා, වාහනය ගෙදරට ගෙනෙද්දි ඉඩ මදි නිසා, ඇත්තටම තියෙන මුරුංගා ගහ කපලා දානවා. ගැටලුව වුණේ එයා සිහින දැකපු එක නෙවෙයි. එයාට තේරුණේ නැහැ තමන් දකින්නේ සිහිනයක් විතරයි කියලා. ඒක සිහිනයක් බව තේරුණා නම්, ඔහු මුරුංගා ගස කපා දමන්නේ නැහැ. ඔහු ඒ සිහිනය ඉලක්කයක් විදිහට අරගෙන, ඒක ඇත්තටම කරගන්න අවශ්‍ය දේවල් මේ ලෝකයේදී කරාවි. සිහින දැකීම සහ සිහියෙන් සිටීම බෞද්ධ දර්ශනයේදී පවා නිවැරදි අරමුණක් (right intention) සහ නිවැරදි ජීවනෝපායක් (right livelihood) ගැන කතා කරනවා. මේ කියන්නේ ලෞකික දියුණුව සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හරින්න කියලා නෙවෙයි. හැබැයි, මේ දේවල් වලට අධිකව ඇලී ගැලී නොසිටීම වැදගත්. සමහර ධර්ම දේශකයන් "සිහින දැකීම" වැරදියි කියලා කියනකොට, සමහරවිට ලංකාවේ සමාජයට වැරදි අර්ථකථනයක් ගියා වෙන්න පුළුවන්. ඇත්තටම ප්‍රශ්නය වුණේ සිහිනය ගැන සිහියෙන් නොසිටීමයි. * සිහිනයක් දැකීම: අපිට ඉලක්කයක් හෝ අපේක්ෂාවක් තියෙන එක ස්වභාවිකයි. ඒකෙන් අපිට ඉදිරියට යන්න පෙළඹවීමක් ලැබෙනවා. * එය සිහිනයක් බව දැනගැනීම: වැදගත්ම දේ තමයි, ඒ සිහිනය ඇත්තක් නොවන බවත්, ඒක සාක්ෂාත් කරගන්න සැබෑ ලෝකයේ උත්සාහ කරන්න ඕන බවත් තේරුම් ගැනීම. * වර්තමානයේ ජීවත් වීම: සිහින දකිමින් අනාගතය සැලසුම් කළත්, අපේ වැඩ කරන්න ඕනේ වර්තමානයේදීයි. අතීතය ගැන දුක් වෙවී හෝ අනාගතය ගැනම හිත හිතා වර්තමානය මගහැරීම හොඳ නැහැ. ඒ නිසා, ලෞකික ඉලක්ක තියෙන කෙනෙකුට සිහින දැකීම, සැලසුම් කිරීම සහ දෘශ්‍යකරණය කිරීම ගැටලුවක් වෙන්නේ නැහැ. ගැටලුව වෙන්නේ, ඒ සිහින සහ සැලසුම් සැබෑ ලෝකයෙන් වෙන් කරලා හඳුනාගන්න බැරිවීම සහ ඒවාට අධික ලෙස ඇලී සිටීමයි. වර්තමානයේ සිහියෙන් යුතුව වැඩ කරමින්, අපේ ඉලක්ක කරා යාම සාර්ථක ජීවිතයකට වගේම අධ්‍යාත්මික දියුණුවටත් ගොඩක් වැදගත්. Janith